Održivi razvoj

Najozbiljnija upozorenja svjetskoj javnosti danas dolaze od biologa i meteorologa, koji tvrde da je broj iščezlih biljnih i životinjskih vrsta u ovom vijeku izuzetno veliki, da raste po geometrijskoj progresiji, a da uočene klimatske promjene vode još uvijek nedovoljno izvjesnom, ali sigurnom pogoršanju situacije u pojedinim regionima i zemljinoj kugli uopšte.
Na sve ovo, postoje određena pojedinačna i grupna reagovanja ljudske zajednice, kao što su Deklaracija o čovjekovoj sredini iz Stokholma (1972), Brutland izveštaj („Naša zajednička budućnost“ – 1987) i Konferencija UN o životnoj sredini i razvoju iz Ria de Žaneira. Intenzitet ovih fenomena i veoma nepovoljne prognoze za buducnost su dovele do stvaranja novih razvojnih ciljeva u tržišnim privredama, u koje je ušao nekada nezamisliv pojam „održivi razvoj“ (sustainable develompment) i koji podrazumijeva, bez obzira na varijante definicije, određeni stepen usmeravanja i ograničavanja u korist mogućnosti razvoja budućih generacija, socijalnu pravdu za postojeće stanovništvo i odgovornost za djelovanje u smislu prevencije, smanjenja negativnih efekata, smanjenja negativnih efekata i medjunarodne saradnje. Te definicije se kreću uglavnom u rasponu između sledeće dvije definicije.
„Razvoj koji omogućava zadovoljenje današnjih potreba bez dovođenja u pitanje mogućnosti zadovoljenja potreba budućih generacija“ i „Proces promjene u kojoj su eksploatacije resursa, smjer investicija, orjentacija tehnološkog razvoja i institucionalne promjene usklađene i povećavaju sadašnje i buduće potencijale za zadovoljavanje ljudskih želja i aspiracija.
Usvojenom Deklaracijom o životnoj sredini i razvoju iz Rio de Žaneira iz 1992. godine sa Konferencije UN o životnoj sredini, promovisan je skup od 27 principa, djelimično sintetizovanih u tri osnovne poluge djelovanja, koje treba da pomognu definisanju i ostvarenju politike u toj oblasti – studije uticaja na okolinu, princip „zagađivač plaća“ i prevencija, kao i demokratičnost u smislu učešća javnosti. Godinu dana ranije, Međunarodna trgovačka komora (ICC) je usvojila Poslovnu povelju za održivi razvoj. Obzirom na izuzetan značaj i univerzalnost ovih principa, oni su u prilogu prikazani na osnovu nacrta standarda JUS ISO 14004.

Svi ovi fenomeni i aktivnosti su odraz narušene ravnoteže u prirodi, čiji je dio i čovjek, koji je počeo da neke ireversibilne resurse iscrpljuje, a neke druge da prekomjerno i neracionalno troši, a nije vjekovima bitno preispitao validnost i univerzalnost sistema vrijednosti. Stvara se nova „bioetika“ nova naucna disciplina, kojoj su ciljevi mudrost i nova znanja i etika prema prirodi , jer budućnost čovječanstva danas zavisi od njegove mudrosti, novih znanja, novih etičkih principa i novih etičkih ponašanja prema samoj prirodi. Stoga se i svi poduhvati i akcije koji smanjuju šanse za preživljavanje čovjeka i živog svijeta smatraju amoralnim i moraju biti spriječeni. Etika čovjeka se ni danas ne može odvajati od biologije.

UPRAVLJANJE ZIVOTNOM SREDINOM

Razvoj i zaštita sredine su izuzetno složeni upravljački problemi. U ovom vijeku konvergenicije mnogih nauka i disciplina , kvalitet je jedna od oblasti koja se veoma brzo razvijala i transformisala od kontrole kvaliteta u industrijskim preduzećima do nove filozofije upravljanja. Sam pojam kvaliteta je višeslojan i odnosi se kako na kvalitet proizvoda, procesa i usluga, tako i na kvalitet i efikasnost funkcionisanja . To je posledica burnog tehnoloskog razvoja, pri čemu ciljevi i zahtevi postaju veći i složeniji, a gdje je u pitanju životna sredina i ekgzistenicija.
Standardi serije ISO 9000 posebno JUS ISO 9004 – upravljanje kvalitetom i elementi sistema kvaliteta (1991) imaju široke implikacije na funkcionisanje preduzeća , a u nekim tačkama se već eksplicitno zahtjevi društva , između kojih i onaj za očuvanjem okoline. , za šta treba da je odgovorno preduzeće koje ima efikasan sistem kvaliteta. Standradi serije ISO 14000 se u potpunosti odnose na sve aspekte ekološkog upravljanja.
Sistem ekološkog upravljanja, prema standardima serije ISO 14000 koji su u fazi definitivnog usvajanja, stoga ima za cilj kontinualno poboljšanje performansi životne sredine na nivou društva i svakog preduzeća, planiranjem zahtjeva, ciljeva i programa, uvođenjem i obezbjeđenjem funkcionisanja svih elemenata sistema.
Osnovni hijerarhijski sistemi društvenih vrijednosti i ciljeva su očigledno revaluirani na međunarodnom i nacionalnom nivou uvoženjem komponente zaštite životne sredine u razvojne procese. Kod nas je još 1993 usvojena Rezolucija o zaštiti životne sredine u SRJ. Među najznačajnijim ciljevima su:

• Stvaranje osnove za izgradnju humano usmjerenog društva

• Obezbjeđivanje uslova da se interesi koji proizilaze iz koncepta održivog razvoja i zaštite životne sredine, analiziraju i uvažavaju prilikom planiranja razvoja naselja i korišćenje zemljišta

• Postepeno uvođenje načela „zagađivač plaća“

• Očuvanje „zadovoljavajuće“ ekološke ravnoteže u našoj zemlji i učestvovanje u zaštiti biosfere.

U okviru programa integralne zaštite životne sredine posebna pažnja je data uvođenju ekonomskih istrumenata radi suprostavljanja efikasnijeg sistema raspodjele resursa.
Nova politika u funkciji održivoga razvoja može da se ostvari samo usklađenim djelovanjem brojnih faktora u društvu. Na nivou države to su brojna ministarstva i državni organi na svim nivoima koji usaglašavaju opšte uslove razvoja , pa i sa ekološkog aspekta, a na nivou preduzeća primjenom ovih standarda jača odgovornost preduzeća u skladu sa standardima ISO 14000. Ne treba zaboraviti da ove aktivnosti moraju biti usklađene ne samo sa realnim problemima , već i sa mogućnostima za njihovo rješavanje, jer se problemi ove vrste ne mogu rješavati samo formalno.

KVALITET ŽIVOTNE SREDINE KAO EKONOMSKO DOBRO

Diskutabilno je pitanje da li resurse koji se mogu iscrpiti , odnosno koji se ne mogu obnoviti, smije ekonomska nauka tretirati kao ekonomsko dobro, posebno u slučaju životne sredine, koja dugoročno predstavlja uslov opstanka ljudske vrste.
Problem se komplikuje i načinom djelovanjam zagađivača , jer lokacija, vrijeme i intenzitet djelovanja ne moraju da se poklope sa uticajima na okolinu, a marginalni doprinos izvesnih izvora zagađivanja lokalnoj izloženosti, teško se identifikuje.

Prilog: Principi proklamovani Konferenciji UN o životnoj sredini i razvoju 1992;

Poslovna povelja za održivi razvoj Međunarodne trgovačke komore ICC 1991.

(odlomak iz naučnog rada Olge Cvetanović – Saobraćajni institu, CIP, Beograd)

Tehnološki progres i održivi razvoj

Osnovi ekonomije – udžbenik Ekonomskog fakulteta u Beogradu

Robotizacija postaje najpouzdaniji pokazatelj stepena i tehnološkog progresa i ekonomskog razvoja. Ona omogućava veliku proizvodnju i nevjerovatno brz razvoj, ali donosi i mnoge prateće nevolje: ratne sukobe, ekološku zagađenost i pretnju opstanka čovečanstva uopšte. Otuda danas govorimo o održivom razvoju.

Naime, tehnološki progres omogućava uvećanje ekonomskog rasta i razvoja do neslućenih razmjera, ali dovodi i do neželjenih posledica kao što su ratna razaranja, gubljenje radnih mjesta i ekološka zagađenost , te se postavlja pitanje: kakav je ekonomski razvoj poželjan? Odgovor na ovo pitanje je održivi razvoj. On podrazumijeva definisanje takve razvojne koncepcije koja će dati odgovor na sledeća pitanja: za koga razvoj, kakav razvoj, kako ga ostvariti, čime ga ostvariti, odnosno kojim sredstvima? Održivi razvoj treba da integriše prethodno iskustvo, tekuću praksu i viziju budućnosti. Jedino onaj razvoj, koji vodi računa o budućnosti, razvoj koji služi svima i sl.jeste razvoj. Dakle, održivi razvoj odnosi se na razvoj zdravlja i životne sredine, na prosperitet privrede i društva i sl.te je kao takav važan svima. To pokazuje sledeća šema:

odrzivi_razvoj_clip_image001

Održivi razvoj

Održava Odrzivi Razvoj poboljšava

ZdravljeZDRAVLJE zdravlje

podstiče

poboljšava Razvoj

Prema: „Enviromental Management Handbook“ IOS Press, Amsterdam, Lewis Publisher, Boca Raton, Florida, 1992.

Održivost znači traženje novog smisla ekonomije i tehnologije kao vidova čovekove racionalne prakse. To znači koncipiranje nove vizije ne samo ekonomije i tehnologije, već i kulture, politike, medicine i sl.odnosno nove vizije celokupnog nacina života i privređivanja. Održivi razvoj mora da bude održiv: ekonomski, ekološki, socijalno, kulturno i politički.

Ekonomska održivost podrazumijeva konstituisanje takvog ekonomskog sistema koji će sadržavati visok stepen stabilnosti i efikasnosti radi stvaranja novododate vrednosti kao realnog izvora za alimentiranje svih vidova i oblika potrošnje datog društva.

Socijalna održivost znači izbjegavanje mogućih tenzija ili ozbiljnijih socijalnih konflikata u društvu
Kulturna održivost podrazumeva sprečavanje dominacije jedne kulture nad drugom u multikulturalnim zajednicama društva i na nivou cijelog čovečanstva.

Politička održivost se shvata kao obezbeđenje ljudskih prava i demokratskih sloboda što je veoma važna predpostavka za ostvarivanje svih ostalih aspekata održivosti.
Dakle, za održivi razvoj, sem razvijene nauke i tehnologije, neophodne su i ostale razvojne predpostavke: nov sistem ljudskih vrijednosti, kultura, etika, moral, pravo…Ako tehnologija zanemari ekološke efekte, ona postaje deo društvenih problema, a ne faktor za njihovo razrešjenje.
U najširem smislu riječi, održivi razvoj podrazumeva ravnotežu između potrošnje raspoloživih resursa i sposobnosti društvenih sistema da zadovolje potrebe sadašnjih i budućih generacija . To znači održavanje kapaciteta Zemlje radi obezbjeđenja kvalitetnog života ne samo svakom živom, nego svakom još nerođenom njenom budućem stanovniku. Stoga održivi razvoj znači održavanje uslova za kvalitetan razvoj i to ne samo kao materijalne pretpostavke opstanka sadašnje nego i buduće generacije ljudi. U tom smislu, održivi razvoj donosi novu optimističku viziju globalnog razvoja, odnosno razvoja za sve, stavljajući akcenat na nove poslovne strategije preduzeća kao bazične jedinice ekonomskog i tehnološkog razvoja, koje mora uvažavati sve rigoroznije ne samo ekonomske nego i ekološke kriterijume. Država, obrazovanje i kultura, udruženje građana, mediji, i drugi brojni akteri tokova društvene reprodukcije moraju svako na svoj način doprinijeti intenziviranju ekologizacije svijesti. Taj proces mora biti komplementaran procesu koji se realizuje pomoću mehanizma tržišne regulacije, u kojem takođe treba da budu ugrađeni ekološki kriterijumi, o čemu je bilo riječi ovdje. Prema tome

„održivi razvoj je onaj koji nas trajno održava kao biološku vrstu i kao kulturna, odnosno društvena bića“.

, , , , , , , , , , , ,

  1. Ostavite komentar

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s